Statystyki

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterDzisiaj2645
mod_vvisit_counterWczoraj2619
mod_vvisit_counterW tygodniu20825
mod_vvisit_counterTydzień temu18240
mod_vvisit_counterW miesiącu58681
mod_vvisit_counterMiesiąc temu88148
mod_vvisit_counterRazem4328246

Online: 38
Twoje IP: 35.153.73.72
,
Dzisiaj mamy: Lip 21, 2019

13
Cze
2011
Jasełka Śląskie A.D.2010 PDF Drukuj Email
Wpisany przez Renata Miler   

Izba z kredensem, na środku stoi stół, wokół 2 krzesła. Na ścianie śwjynte obrazki i portret ślubny rodziców. W lewym rogu stoją Aniołowie: Anioły modlitwy i ARCHANIOŁ Śląski na podwyższeniu.

*Anioł modlitwy I - w mroku:

We Betlejym, downo tymu,

Kaj nie śniło sie żodnymu,

Z dwa tysiónce lot już bydzie,

*Anioł modlitwy II:

Kiedy urodziła w bjydzie, w starej szopie -

swego Synka

Nojśwjyntszo Panjynka[1].

Wchodzą dwa Anioły od porządków i Anioł od dekoracji, targają wiadro, miotły, szmaty i lekko sapiąc mówią:

*Anioły od porządków:

- Dej pozór[2], ale to je ciynżkie.

- A kaj żes dał mietła[3]?

- Hań stoji w rogu[4]!

*Anioł od dekoracji:

Dzisio[5] je wilijo[6]. Cołko[7] familijo[8] rychtuje[9] się na wieczerzo[10].

 

Wchodzi Anioł niemiecki, wlecze choinkę, widać, że się wysila, coś marudzi po niemiecku

*Anioł niemiecki:

Oh mein Gott! Oh mein Gott!

*Anioł od dekoracji:

Giździe jedyn,

kaj[11] mi tu leziesz[12] z tym strómym[13] ?

*Anioł od porządków do Anioła niemieckiego:

Aleście mi tu namarasili[14].

Dyć my tu cołki dziyń rychtowali izba na wieczerzo.[15]

* Anioł od porządków II:

Łón mo recht.[16]

Na wilijo trza zrobić porzóndki, poschraniać klamory,

wymjyść kónty, wytrzepać zegłówki.[17]

* Anioł od dekoracji:

Nó ja... fest my sie narobili.

I cołki wągli[18] my wciepli[19] do piywnicy,

a umazali my sie od tego jak diobli.

*Anioł niemiecki:

Bez tóż żeście sóm tacy czorni[20].

Oh mein Gott!

*ARCHANIOŁ ŚLĄSKI:

Taki porzóndek musi być bez śwjynta,

co by sie tu jaki dioboł nie skrył.[21]

*Anioł PESYMISTA:

Godosz tak, ale przeca[22] to się może nie udać,

ten Pón Bóczek taki mały się urodzi, a tela[23] złego wszyndzi.[24]

To się nie udo!

*ARCHANIOŁ ŚLĄSKI:

Ty się ino podziwej, jako wilijo my rychtujymy!

Wszystko gynał sie udo! Jak kożdy rok.[25]

* Anioł niemiecki:

To wartko tu poschraniejce [26]

Krizbaum[27] musi być, bo bez tego ni ma Godnych Świąt.

*Anioł PESYMISTA:

A czamu? Po co sie dowo[28] ta chojka do izby?

* Anioł niemiecki:

Tradycja oblykanio choinek narodziła się w Alzacji,

kaj ustawiano drzewko i oblykano je

łozdobami z papióru i jabłkami.

Miało łono przipominać drzewo,

z kierego Ewa serwało jabłko w raju.

Do Polski i ku nam, na Śląsk trefiło

w dziewietnostym wieku, w czasie zaborów.

Naprzód mieli choinka w miastach, a potym...

*Anioł od dekoracji:

A potym to mieli my i podłaźniczka i chojka,

a terozki to już żodyn podłaźniczki w chałpie[29] ni mo

[Anioł wskazuje na zawieszoną pod sufitem podłaźniczkę, element tradycyjnego wystroju domu, także na Śląsku]

*Anioł dodaje z żalem:

A tako była pjykno!

* Anioł od porządku:

Dobre, dobre ...dowejcie[30] tu wartko[31] tyn krizbaun[32],

bo zaroz bydzie[33] piyrwszo gwiozdka...

*Anioł niemiecki:

A my jeszcze nie sóm fertiś.[34]

Wnoszą choinkę, ubierają, w tle niegłośno KOLĘDA ”Z narodzenia Pana dzień dziś wesoły” - jedna zwrotka

*Anioł od dekoracji: - zwraca się z pytaniem do widzów

Wyście wiedzieli, jak to jest z tym krizbaumem?[35]

Jeśli odpowiedzą:

TAK– to Anioł :

No, to godej jak to jest…A widziecie tego mądralę.

Czorny[36] taki jak dioboł ,a tela[37] wie co my Anioły.

NIE – to Anioł :

A widzicie ….To teroz już wiecie.

Co byście bez nos zrobili?

Nadal słychać kolędę, Anioły krzątają się po izbie powoli z obrusem wchodzi kolejny Anioł:

* Anioł od stołu:

Na stół dómy bioły, wybiglowany serwet,

pod kiery wrażymy trocha siana.

Siano je coby my pamjyntali o żłóbku i małym Pón Bóczku.[38]

* Anioł modlitwy ARCHANIOŁ POLSKI:

Nie może być bez świątecznego stołu Wigilii

Nie może , bo gdzie byście się pomieścili.

Musi być miejsce, które was zjednoczy,

Musi być miejsce, które was połączy.

To przy nim właśnie zasiądzie rodzina,

I tata i mama, i dzieci: córka z synem.

Stół wigilijny rodzinę łączy:

tych co odeszli i tych żyjących.

*Anioł od stołu:

Nó, bez tóż jedyn talyrz mo nadbywać [39]

ón je do tych, co już ich ni ma, a co się ich spomino. [40]

Tyn talyrz[41] może tyż być dlo niespodzianego[42] wandrusa[43].

*Anioł Malutki:

Krom[44] tego pod kożdy talyrz

dowo się po drobnioku[45],

coby na bezrok żodnymu piniyndzy niy chybło[46].

* Anioł PESYMISTA:

Ja, ja... Wy tu tak lotocie , taki larmo robicie

i na co to?

To się nie udo!

* Anioł niemiecki:

No jako na co?

Coście zapómnieli, że nas czeko nie bele jaki bezuch[47]?

Dyć mały Pón Bóczek ku nóm idzie

i trza wszytsko narychtować[48], bo bydzie fest gańba.

*ARCHANIOŁ ŚLĄSKI:

Posłuchejcie - downo tymu w Betlejym,

w biydzie[49], w belejakij szopie, kiero[50] nazywomy Betlyjką,

urodził się Pónbóczek, tyn co mioł zbawić cołki świat.

A my, na pamiątka tego, kożdy rok

obchodzymy świynta Bożego Narodzynio.

*Anioł Malutki:

A to są najradośniejsze świynta!

* Anioł od stołu:

No widzisz? To nie dudrej[51], yno się chyć roboty.

* Anioł PESYMISTA:

Aaaa..... dejcie mi pokój.

Godóm wóm,

to sie wszystko nie udo,

tela[52] je złego na świecie,

dioboł ino czeko,

a taki mały Pónbóczek mo ze z tym poradzić?

Jo w to nie wjerza!

* Anioły od porządkugoni siedzącego na skrzyni Anioła

Stowej…bier ta żić giździe[53] jedyn, bo zawadzosz[54].

My tu momy roztomaińte[55] graczki[56] pochowanie, dyć to zarabujesz[57]!

* Anioł niemiecki:

A mocie glaskule[58], świotełka, strzybne kety[59], lameta[60] i szpic?

* Anioł od dekoracji:

Szpica nie domy, bydzie gwiozda!

Anioł zakłada słomianą gwiazdę na czubku choinki

* Anioł od porządku:

To jo jóm gibko[61] wyglancuja[62],

coby się fest świyciła[63].

Ubierają choinkę, w tle kolęda - kolejna zwrotka

* Anioł PESYMISTA:

A czamu nie śpjywómy po naszymu?

* ARCHANIOŁ POLSKI:

Przecież kolędy na Śląsku nie są śpiewane gwarą,

bo nie każdy, kto mieszka na Śląsku, zna gwarę.

* Anioł od porządku, przyglądając się wieńcowi adwentowemu, który leży na kredensie:

To wyciepać już tyn wiyniec[64]? Taki pjykny...

*ARCHANIOŁ ŚLĄSKI:

Cało rodzina zrychtowała taki pjykny wjyniec.

Pamjyntocie jak sie narobili?

Na poczóntku adwyntu dziecka szły do lasa[65] po choji[66],

mama ze starkóm[67] ich splótli i wrazili[68] sztyry[69] śwjyczki.

* Anioł od dekoracji:

A wjycie po co sóm te śwjyczki?

Jeśli odpowiedzą:

TAK– to Anioł :

Brawo, brawo, widza, że dużo wjycie.

NIE – to Anioł :

Nie wjycie?

Nó dyć na pamjóntka sztyrech niedziel adwyntu.

*ARCHANIOŁ ŚLĄSKI:

Tyn wjyniec sie już na nic nie przido[70],

bo śwjyczki już się wypoliły.

A my czekómy na Wielki Światło, co rozpromjyni kożde serce.

*Anioł PESYMISTA:

A jo wóm godóm,

że to sie nie udo!

* Anioł od stołu:

Na bioły serwet dowómy talyrze[71],

besztek[72] i krajiczek chleba, sól i oblatek[73].

Kaj ón je?[74]

* Anioł od porządków:

Kaście go wrazili?

Dyć[75] jeszcze wczora był w bifyju[76]!

* Anioł głodomorekwyciąga z kapsy resztki

To nie były maszkjety[77]?

* Anioł od stołu Julia:

No podziwejcie się! Co za chapóń ?

Zeżroł[78] oblatek! Co my teroz zrobjymy?

* Anioł od porządków:

Poleca wartko do farorza[79], tam w kruchcie w szuflodzie mo tako biksa[80],

w kierej trzimie[81] oblatki.

To mu jedyn[82] wezna[83].

*Anioł od stołu:

Ty giździe. Chcesz dostać lyjty [84]?

A wjecie, że kiery w wilijo nachyto[85],

to cołki rok bydzie dostowoł po żici[86]?

*ARCHANIOŁ ŚLĄSKI:

Oblatek je symbolem pokoju i pojednania.

Dóm wóm go na zgoda i nie wadźcie się[87] tu już!

* Anioł Malutki:

Ludzie godajom, że wilija to magiczny czas,

co się wtedy wydarzy, to bydzie sie działo cołki rok.

„Pastorałka śląska” - „Przidą[88] pogodne śwjinta...”

* Anioł głodomorek

Nie wjym jak wy,

ale jo bych już coś zjod.

*Anioł Malutki:

No nie wjym czy ci to bydzie smakować,

bo dzisio je przeca postno wieczerzo.

Mosz rod śledzie?

*Anioł GŁODOMOREK:

No to żech już pojod[89]!

*Anioł Malutki:

Nie trop sie tak,

dziołchy[90] utrziły[91] mak na makówki.

*Anioł niemiecki:

A jo wywónioł w szpajsce kołocz i kómpot z suszków.

*Anioł GŁODOMOREK

E.... to sóm [92]same maszkiety.

Tym mie chcecie futrować?

A ni ma nic kónkretnego do jedzynio na ta wilijo?

*Anioł Malutki:

Nie trop sie, to je przeca śląska wijilo -

bydzie kapusta z grochym i smażóno ryba,

siemiyniotka[93], grzibionka[94]...

*KILKA Aniołów Agata, Marlena, Bartek

No i moczka!!!!

*Anioł Malutki pocieszając Głodomorka:

To se pojysz.

*Anioł PESYMISTA:

A ta moczka

to ona pómoże tymu[95] małemu Póbóczkowi?

*Anioł niemiecki:

Ostowcie[96] tego dudroka[97] i...

*Anioł GŁODOMOREK:

i ...dowejcie to jedzyni na stół.

*ARCHANIOŁ ŚLASKI:

Pomału, pomału, biercie se to po leku.

Zanim siednymy[98] ku stołu, trza[99] sfutrować[100] gadzina[101], babucie[102] i Mućka[103].

Potym kożdy musi się oporzóndzić[104]

*Anioł od dekoracji:

Ja, ja. Jo już widziała narychtowane w izbie niedzielne oblyczki[105]:

gospodyni oblecze bioło koszula, haftowany kabotek[106], marszczóno kiecka[107] i jedwabno zopaska[108].

Obejrzyjcie, jako to pjykne, [przymierza zopaskę]

ale by zy mie była szwarno[109] dziołszka[110], co? [przegląda się w lustrze]

*Anioł od porządków I:

Łojciec[111] przywdziejom[112] modre[113] welniane galoty[114],

bioło koszula i ta pjykno westa[115],

co je obszyto kole[116] dziurek i kapsów[117]

*Anioł od porządków II:

A czy wszyscy majóm wyglancowane[118] szczewiki[119]?

*Anioł od porządków:

Majom, majom, przeca żodyn[120] w zmazanych [121]

ku stole nie siednie[122] ani na Pasterka nie pójdzie.

*Anioł od dekoracji:

Bajtle[123] też bydom[124] wyrychtowane.

Dyć to sóm Gody[125]!

*ARCHANIOŁ ŚLĄSKI:

Dejcie se pozór - wilijo to je magiczny czas.

*Anioł niemiecki:

Wjemy, wjemy ! Ni może żodyn mieć długów.

*Anioł od dekoracji:

Do chałpy lepij, żeby pjyrwszy chop przyszoł[126].

*Anioł niemiecki:

A dziołchy to kożdo mak trzić chciała,

bo to rychłe zolyty[127] wróżyło.

* Anioł GŁODOMOREK

Przestóncie mi tu fulać[128].

Lepij powjydzcie, kiedy w kóńcu

bydzie ta wieczerzo?

*Anioł od stołu:

Wyjrzyj tam lepjij bez[129] okno,

czy sie już pokozała piyrszo gwiozdka.

*Anioł Malutki:

Jak ta piyrszo gwiozdka blysknie[130],

to cołka familijo siodo[131] ku stołe.

*Anioł od stołu:

Najprzód trza porzykać[132],

a łojciec abo nojstarszy bajtel czytajom

Wanielijo[133] o narodzyniu Pónbóczka.

*Anioł Malutki:

Potym wszyscy dzielóm się oblatkym,

winszujom se[134] i siodajom wieczerzać[135].

*Anioł od dekoracji:

Ale to pjykne wszystko

*Anioł GŁODOMOREK:

Ale jo się chybo nie doczekóm

*Anioł PESYMISTA:

Ale jaaa. Doczekosz sie.

Ale co z dzieciątkiem?

Czy my się doczekómy?

Godom wom, że to się nie udo!

 

*ARCHANIOŁ ŚLĄSKI:

Wyjrzyj ino, co tam za oknem się dzieje ...

 

Zza okna pada światlo, rozprzestrzenia się po całej izbie. Idzie Maryja ze światłem w postaci lampionu i zajmuje miejsce, które do tej pory zajmował ARCHANIOŁ ŚLĄSKI –

ANIOŁ śþiewa solo kolędę „Bóg się rodzi ...”

wszystkie Anioły gromadzą się wokół stołu.

*Anioł Malutki zwraca się do Anioła PESYMISTY:

Widzisz, uda się, bo przeca Nojśwjyntszo Panjynka czuwo

 

*Anioł GŁODOMOREK:

a i my tukej[136] więcej miłości mómy niż grzechów.

 

*Anioł Malutki:

Yno trza mocno uwjerzić[137] w Pónbóczka

 

*ARCHANIOŁ ŚLĄSKI:

I na to jest ta wilijo i te cołe gody,

co bymy wiedzieli, co jest ważne.

Wszyscy śpiewają piosenkę finłałową- pastorałkę „Przyjdź na świat...”

AUTORZY:

w pracy nad przygotowaniem tekstu JASEŁEK ŚLĄSKICH udział wzięli:

UCZNIOWIE:

Beata Matyja [przygotowanie tradycji śląskiego stroju].

Ireneusz Larysz, Małgorzata Fojcik [przygotowanie materiałów związanych z tradycyjnymi potrawami wigilijnymi na Śląsku, tradycją adwentową na Śląsku].

Maciej Juranek [przygotowanie śląskich tradycji związanych z dekorowaniem stołu i obyczajami oraz przesądami związanymi z Bożym Narodzeniem ].

Marta Króliczek [przygotowanie przysłów związanych z tradycją śląską].

Małgorzata Fojcik, Karolina Diakowicz, Marta Pastor – „konsultacje” związane z gwarą.

Beata Matyja, Alicja Kubaj [przygotowanie przypisów z tłumaczeniem wyrażeń i zwrotów gwarowych].

NAUCZYCIELE:

Renata Miler , Katarzyna Morcinek, Krystyna Szczęsny, Iwona Remplewska

WSPÓŁPRACA:

Katarzyna Madeksza [opieka nad Aniołem niemieckim]

ks. Paweł Kaczmarczyk [konsultacje gwarowe i teologiczne]

OPRACOWANIE MUZYCZNE, DOBÓR PASTORAŁEK ŚLĄSKICH:

Wioletta Żankowska

Dziękujemy za pomoc Paniom z Koła Gospodyń Wiejskich z Ruptawy, dzięki którym Uczniowie poznali wiele tradycji śląskich, co wykorzystaliśmy, tworząc tekst jasełek.

Bibliografia:

Górnośląski ślabikorz , Chorzów 2010.

Furgalińska J. Ślónsko godka. Ilustrowany słownik dla Hanysów i Goroli; Warszawa 2011.

Ogrodowska B. Boże Narodzenie w tradycji polskiej; Warszawa 2000.

Piskorz -Branekova E. Polskie stroje ludowe, cz. 3.;Warszawa 2007.

Pospiech J. „Zwyczaje i obrzędy doroczne na Śląsku”; Opole 1987.

Szołtysek M. Elementarz śląski, Rybnik 2003.

Szołtysek M. Kuchnia śląska; Rybnik 2003.

 

 

 



[1] tekst inspirowany tekstem  M. Szołtyska Betlyjka w: Elementarz śląski, s. 40; Postacie Aniołów dodane przez autorów JASEŁEK

[2] uważaj

[3] miotła

[4] tam stoi w rogu.

[5] dzisiaj

[6] wigilia

[7] cała

[8] rodzina

[9] przygotowuje się

[10] Fragment na podstawie opracowania Górnośląski ślabikorz, Chorzów 2010(str.40/41).

[11] gdzie

[12] idziesz

[13] drzewo

[14] Ale mi tu nabrudziłeś.

[15] Przecież my cały dzień przygotowywaliśmy pokój na wieczerzę.

[16] On ma rację.

[17] Na wigilię trzeba zrobić porządki, pochować niepotrzebne rzeczy, wysprzątać zakamarki, wytrzepać zagłówki?

[18] węgiel

[19] wrzucili

[20] Przez to jesteście tacy brudni.

[21] Porządek musi być na święta, żeby się jakiś diabeł tutaj nie skrył.

[22] przecież

[23] tyle

[24] wszędzie

[25] Tylko się przyglądaj, jaką wigilię przygotowujemy.

wszystko się uda, jak każdego roku.

[26] pochowajcie

[27] choinka

[28] daje (dawać)

[29] dom

[30] dajcie

[31] szybko

[32] choinka

[33] będzie

[34] gotowi

[35] choinka

[36] czarny

[37] tyle

[38] Na stół damy biały, wykrochmalony obrus, pod który włożymy trochę sianka.

Siano jest po to, abyśmy pamiętali o żłóbku i Jezusku.

[39] Fragment na podstawie opracowania Górnośląski ślabikorz,

Chorzów 2010 (str.40/41).

[40] wspomina

[41] talerz

[42] niespodziewanego

[43] gościa

[44] oprócz

[45] Drobny pieniądz

[46] brakło

[47] święto

[48] przygotować

[49] biedzie

[50] która

[51] Narzekać,marudzić

[52] tyle

[53] łobuzie

[54] przeszkadzasz

[55] rozmaite

[56] zabawki

[57] Zapaść się

[58] bombki

[59] Strojne łańcuchy

[60] Ozdoba choinkowa, anielskie włosy

[61] Szybko

[62] Czyścić, polerować

[63] Bardzo świeciła

[64] wieniec

[65] las

[66] choinka

[67] babcia

[68] włożyli

[69] cztery

[70] przyda

[71] talerze

[72] sztućce

[73] opłatek

[74] Gdzie on jest?

[75] przecież

[76] kredens

[77] słodycze

[78] zjadł

[79] ksiądz proboszcz

[80] puszka, blaszane pudełko

[81] chowa

[82] jeden

[83] wezmę

[84] bicie

[85] nałapie tu w zn. dostanie lanie

[86] pupa

[87] kłóćcie się

[88] przyjdą

[89] pojadł

[90] dziewczyny

[91] Utarły,zmieliły

[92]

[93] Zupa z siemienia

[94] Zupa grzybowa

[95] temu

[96] zostawcie

[97] maruda

[98] siądziemy

[99] trzeba

[100] nakarmić

[101] drób

[102] prosięta

[103] krowa

[104] Naszykować,fasować

[105] poszewka

[106] krótka, sięgająca pasa koszula

[107] Spódnica,sukienka

[108] na co dzień chroniły kieckę przed zabrudzeniem w czasie pracy, od święta były ozdobą

[109] ładna

[110] Dziewczyna

[111] ojciec

[112] ubierze

[113] niebieskie

[114] spodnie

[115] kamizelka

[116] wkoło

[117] kieszeń

[118] wyczyszczone

[119] buty

[120] żaden

[121] ubrudzonych

[122] siądzie

[123] dzieci

[124] będą

[125] Okres czasu pomiędzy Świętami Bożego Narodzenia, a Świętem Trzech Króli

[126] przyszedł

[127] narzeczeństwo

[128] kłamać

[129] przez

[130] błyśnie

[131] siada

[132] Pomodlić się

[133] Ewangelia

[134] Składają sobie życzenia

[135] Siadają do wieczerzy

[136] tutaj

[137] uwierzyć